Địa bàn - Vô hạn con khỉ
“Đây là câu cuối.” Người-rắn nói rồi lật tới trang cuối.
Đó là câu hỏi dài nhất và trừu tượng nhất.
Hai người ngồi ngay ngắn; giờ không còn quá quan tâm chữ thuộc về ai, chỉ mong câu thứ ba mang thông tin gì.
Người-rắn hắng giọng: “Giả sử có căn phòng vô hạn, bên trong vô hạn con khỉ, trước mặt chúng có vô hạn máy đánh chữ…”
“Tiểu Kim.” Trần Tuấn Nam quay sang, “Câu này tôi biết, cậu học đi.”
Người-rắn lắc đầu: “Chủ phòng muốn trong vô hạn thời gian để khỉ ngẫu nhiên gõ máy. Không xét thức ăn, nước, tuổi thọ; cho đến khi một con khỉ gõ liên tục, không gián đoạn toàn bộ Macbeth bản tiếng Anh.”
“Hiểu.” Trần Tuấn Nam gật.
Kim Nguyên Huân cũng hơi hiểu, gật đầu.
Người-rắn: “Khi thật sự có khỉ viết được Macbeth, chủ phòng mang kiệt tác đi, tuyên bố nghiên cứu ra phương pháp biến khỉ thành đại văn hào, nhận vô hạn tiền quyền.”
“Ờ…” Trần Tuấn Nam thấy câu chuyện lệch đường, mình chưa từng nghe đoạn này.
Người-rắn đổi giọng: “Nhưng vấn đề tới. Nếu trong vô hạn thời gian, chủ phát hiện khỉ không gõ Macbeth mà chỉ gõ từ đơn như ‘APPLE’, ông vẫn thưởng con khỉ, gọi là ‘người từ’; sau này xuất hiện cả ‘người câu’.”
“Được.” Trần Tuấn Nam thở dài, “Câu này sắp phát triển tới mức tôi không biết.”
Kim Nguyên Huân càng mờ mịt.
“Chủ nhân nghĩ người và khỉ không cùng ngôn ngữ, nhưng ‘người từ’ và ‘người câu’ sẽ đoán ra lý do được thưởng. Khi nhiều người từ và người câu tụ tập, họ ghép từ thành câu, câu thành bài, sáng tác sẽ vô hạn gần Macbeth.”
“Rồi sao…?” Hai người cảm giác đang nghe truyện hoang đường, đều là khỉ bị điều khiển.
“Đáng tiếc việc này không do chủ kiểm soát. Ví dụ một con khỉ phát hiện gõ ‘CAT’ được thưởng, nó sẽ chỉ gõ CAT mãi—ba chữ đơn giản, ít sai nhất.” Người-rắn nói, “Chủ phòng dường như nhận ra, bắt đầu hủy mọi phần thưởng.”
“Cái này…” Trần Tuấn Nam chớp mắt, “Vậy khỉ chẳng phát điên?”
“Khỉ không điên.” Người-rắn đáp, “Chúng là khỉ nên nhanh quên tất cả, lặp lại việc gõ. Nhưng chủ phát hiện nếu gõ từ hoặc câu mà không thưởng, lần sau chúng cũng không gõ được; mục tiêu càng xa. Thời gian vô hạn nhưng chẳng ai muốn chờ mãi, nên chủ cũng lặp lại: thưởng rồi xáo bài, xáo bài rồi thưởng.”
“Nói cách khác… ban đầu người nhốt khỉ, giờ khỉ nhốt ngược người.” Trần Tuấn Nam trầm ngâm.
“Đề bài viết thế.” Người-rắn gật, “Nếu hội bảo vệ động vật biết vô hạn khỉ bị nhốt, chủ phòng sẽ gặp rắc rối. Ông không thể thả chúng, chỉ đành nhốt mãi. Nhiều khi đời là vậy… thí nghiệm động vật có thành tựu thì được hoa và vỗ tay, không thành tựu thì bị coi là ngược đãi, chờ trừng phạt.”
“Ghê, còn là đề tài hiện thực?” Trần Tuấn Nam hỏi.
Kim Nguyên Huân hít sâu: “Anh… vấn đề câu chuyện là gì?”
“Vấn đề là…” người-rắn nhìn sổ, “Khi biết chủ phòng định bỏ phòng này, một con trong vô hạn khỉ phải dẫn tất cả thoát khỏi tay con người thế nào?”
Trần Tuấn Nam và Kim Nguyên Huân sững, cảm thấy không có đáp án chính xác.
Dù đưa phương án, người-rắn vẫn phải dựa kinh nghiệm phán.
Không chờ họ nói, người-rắn khép sổ ném lên bàn.
“Đó là vô hạn con khỉ.” Người-rắn nói, “Chúng có vô hạn mạng và số lượng. Thả vào xã hội loài người, xã hội chẳng sụp sao? Không… thả vào rừng thì rừng cũng biến mất ngay…”
Trần Tuấn Nam và Kim Nguyên Huân cảm giác người-rắn không hỏi, mà muốn bàn vấn đề tối hậu về ‘nơi tận cùng’.
Một nhóm người đầy thương tích, coi thường cái chết, có năng lực siêu nhiên, thật sự có thể thả về xã hội?
Họ lệch khỏi loài người, chẳng khác vô hạn con khỉ.
Nếu thật sự ra ngoài, họ bị ném vào các thời đại, tầng lớp, thành phố khác nhau, gây ảnh hưởng chưa biết cho thế giới.
Đây có lẽ là câu hỏi bi thảm nhất: họ muốn thoát, nhưng chẳng ai chào đón họ.
Mang ký ức và năng lực ‘nơi tận cùng’ ra ngoài… làm sao trở lại đời bình thường?
“Vậy ‘trốn thoát’ không phải con đường duy nhất.” Trần Tuấn Nam nói.
“Ừ?” Mắt người-rắn lóe, kéo suy nghĩ về, “Nói rõ.”
“Trong truyện của anh… ngoài trốn thoát, khỉ còn con đường thứ hai.” Trần Tuấn Nam chỉ quyển sổ.
“Ví dụ?”
“Ví dụ viết chính xác Macbeth.”
“Cái gì…” Người-rắn sững, “Đó cũng là đường sao?”
“Dù xa và mệt, đây là đường an toàn nhất.” Trần Tuấn Nam nói, “Theo giả định, một con viết Macbeth thì mọi con đều là đồng nghiệp, được con người nuôi và đối xử tốt; con viết được sẽ thành ngôi sao, chủ phòng thậm chí không dám vứt nó.”
Người-rắn im lặng, thấy đường này quá gian nan.
“Chủ phòng phân biệt được khỉ có viết Macbeth hay không, chứng tỏ ông biết nội dung và cách viết.” Trần Tuấn Nam nói, “Khỉ có thể học ngôn ngữ người, hiểu mục đích chủ, rồi theo lệnh hoàn hảo chép Macbeth.”
“Khoan…” người-rắn sững.
“Anh Rắn, anh không thấy để vô hạn khỉ gõ phím trong vô hạn thời gian còn khó hơn cho nó học tiếng người trong thời gian hữu hạn sao?”